نام امام هفتم ما ، موسي و لقب آن حضرت كاظم ( ع ) كنيه آن امام " ابوالحسن " و " ابوابراهيم " است . شيعيان و دوستداران لقب " باب الحوائج " به آن حضرت داده اند . تولد امام موسي  كاظم ( ع ) روز يكشنبه هفتم ماه صفر سال 128هجري در " ابواء " اتفاق افتاد . دوران امامت امام هفتم حضرت موسي بن جعفر ( ع ) مقارن بود با سالهاي  آخر خلافت منصور عباسي و در دوره خلافت هادي و سيزده سال از دوران خلافت هارون كه سخت ترين دوران عمر آن حضرت به شمار است . امام موسي  كاظم ( ع ) از حدود 21سالگي بر اثر وصيت پدر بزرگوار و امر خداوند متعال به مقام بلند امامت رسيد ، و زمان امامت آن حضرت سي و پنج سال و اندكي بود و مدت امامت آن حضرت از همه ائمه بيشتر بوده است ، البته غير از حضرت ولي عصر (عج ).

حضرت كاظم ( ع ) داراي قامتي معتدل بود . صورتش نوراني و گندمگون و رنگ مويش سياه و انبوه بود . بدن شريفش از زيادي عبادت ضعيف شد ، ولي همچنان روحي قوي و قلبي  تابناك داشت . امام كاظم به تصديق همه مورخان ، به زهد و عبادت بسيار معروف بوده است . موسي بن جعفر از عبادت و سختكوشي به " عبد صالح " معروف و در سخاوت و بخشندگي مانند نياكان بزرگوار خود بود . بدره هاي ( كيسه هاي ) سيصد ديناري و چهارصد ديناري  و دو هزار ديناري مي آورد و بر ناتوانان و نيازمندان تقسيم مي كرد . از حضرت موسي كاظم روايت شده است كه فرمود : " پدرم ( امام صادق (ع ) ) پيوسته مرا به سخاوت داشتن و كرم كردن سفارش مي كرد " . امام ( ع ) با آن كرم و بزرگواري و بخشندگي خود لباس خشن بر تن مي كرد ، چنانكه نقل كرده اند : " امام بسيار خشن پوش و روستايي لباس بود " و اين خود نشان ديگري است از بلندي  روح و صفاي باطن و بي اعتنايي آن امام به زرق و برقهاي  گول زننده دنيا . امام موسي كاظم ( ع ) نسبت به زن و فرزندان و زيردستان بسيار با عاطفه و مهربان بود . هميشه در انديشه فقرا و بيچارگان بود ، و پنهان و آشكار به آنها كمك مي كرد . برخي از فقراي مدينه او را شناخته بودند اما بعضي - پس از تبعيد حضرت از مدينه به بغداد - به كرم و بزرگواريش پي بردند و آن وجود عزيز را شناختند . امام كاظم ( ع ) به تلاوت قرآن مجيد انس زيادي داشت . قرآن را با صدايي حزين و خوش تلاوت مي كرد . آن چنان كه مردم در اطراف خانه آن حضرت گرد مي آمدند و از روي  شوق و رقت گريه مي كردند . بدخواهاني بودند كه آن حضرت و اجداد گراميش را - روي در روي - بد مي گفتند و سخناني دور از ادب به زبان مي راندند ، ولي  آن حضرت با بردباري و شكيبايي با آنها روبرو مي شد ، و حتي  گاهي با احسان آنها را به صلاح مي آورد ، و تنبيه مي فرمود . تاريخ ، برخي از اين صحنه ها را در خود نگهداشته است . لقب " كاظم " از همين جا پيدا شد . كاظم يعني : نگهدارنده و فروخورنده خشم . اين رفتار در برابر كسي يا كساني بوده كه از راه جهالت و ناداني  يا به تحريك دشمنان به اين كارهاي زشت و دور از ادب دست مي زدند . رفتار حكيمانه و صبورانه آن حضرت ( ع ) كم كم ، بر آنان حقانيت خاندان عصمت و اهل بيت ( ع ) را روشن مي ساخت ، اما آنجا كه پاي گفتن كلمه حق - در برابر سلطان و خليفه ستمگري - پيش مي آمد ، امام كاظم ( ع ) مي فرمود : " قل الحق و لو كان فيه هلاكك " يعني : حق را بگو اگرچه آن حقگويي موجب هلاك تو باشد . ارزش والاي حق به اندازه اي است كه بايد افراد در مقابل حفظ آن نابود شوند . در فروتني  - مانند صفات شايسته ديگر خود - نمونه بود . با فقرا مي نشست و از بينوايان دلجويي مي كرد . بنده را با آزاد مساوي مي دانست و مي فرمود همه ، فرزندان آدم و آفريده هاي خدائيم . از ابوحنيفه نقل شده است كه گفت : " او را در كودكي ديدم و از او پرسشهايي كردم چنان پاسخ داد كه گويي از سرچشمه ولايت سيراب شده است . براستي  امام موسي بن جعفر ( ع ) فقيهي  دانا و توانا و متكلمي مقتدر و زبردست بود " . محمد بن نعمان نيز مي گويد : " موسي بن جعفر را دريايي بي پايان ديدم كه مي جوشيد و مي خروشيد و بذرهاي دانش به هر سو مي پراكند " .

امام ( ع ) در سنگر تعليم حقايق و مبارزه
نشر فقه جعفري و اخلاق و تفسير و كلام كه از زمان حضرت صادق ( ع ) و پيش از آن در زمان امام محمد باقر ( ع ) آغاز و عملي شده بود ، در زمان حضرت امام موسي كاظم ( ع ) نيز به پيروي از سيره نياكان بزرگوارش همچنان ادامه داشت ، تا مردم بيش از پيش به خط مستقيم امامت و حقايق مكتب جعفري آشنا گردند ، و اين مشعل فروزان را از وراي اعصار و قرون به آيندگان برسانند . خلفاي عباسي بنا به روش ستمگرانه و زياده روي در عيش و عشرت ، هميشه درصدد نابودي بني  هاشم بودند تا اولاد علي ( ع ) را با داشتن علم و سيادت از صحنه سياست و تعليم و ارشاد كنار زنند ، و دست آنها را از كارهاي كشور اسلامي  كوتاه نمايند . اينان براي اجراء اين مقصود پليد كارها كردند ، از جمله : چند تن از شاگردان مكتب جعفري را تشويق نمودند تا مكتبي در برابر مكتب جعفري  ايجاد كنند و به حمايتشان پرداختند . بدين طريق مذاهب حنفي ، مالكي ، حنبلي و شافعي هر كدام با راه و روش خاص فقهي پايه ريزي شد . حكومتهاي وقت و بعد از آن - براي دست يابي  به قدرت - از اين مذهبها پشتيباني كرده و اختلاف آنها را بر وفق مراد و مقصود خود دانسته اند . در سالهاي آخر خلافت منصور دوانيقي كه مصادف با نخستين سالهاي امامت حضرت موسي بن جعفر ( ع ) بود " بسياري از سادات شورشي - كه نوعا از عالمان و شجاعان و متقيان و حق طلبان اهل بيت پيامبر ( ص ) بودند و با امامان نسبت نزديك داشتند - شهيد شدند . اين بزرگان براي دفع ستم و نشر منشور عدالت و امر به معروف و نهي  از منكر ، به پا مي خاستند و سرانجام با اهداء جان خويش ، به جوهر اصلي تعاليم اسلام جان مي دادند ، و جانهاي خفته را بيدار مي كردند . طلوعها و غروبها را در آباديهاي اسلامي به رنگ ارغواني درمي آوردند و بر در و ديوار شهرها نقش جاويد مي نگاشتند و بانگ اذان مؤذنان را بر مأذنه هاي مساجد اسلام شعله ور مي ساختند " . در مدينه از كارگزاران مهدي عباسي فرزند منصور دوانيقي در عمل ، همان رفتار زشت دودمان سياه بني اميه را پيش گرفتند ، و نسبت به آل علي ( ع ) آنچه توانستند بدرفتاري  كردند . داستان دردناك " فخ " در زمان هادي عباسي  پيش آمد . علت بروز اين واقعه اين بود كه " حسين بن علي بن عابد " از اولاد حضرت امام حسن ( ع ) كه از افتخارات سادات حسني و از بزرگان علماي مدينه و رئيس قوم بود ، به ياري عده اي از سادات و شيعيان در برابر بيدادگري  " عبدالعزيز عمري " كه مسلط بر مدينه شده بود ، قيام كردند و با شجاعت و رشادت خاص در سرزمين فخ عده زيادي از مخالفان را كشتند ، سرانجام دشمنان دژخيم اين سادات شجاع را در تنگناي محاصره قرار دادند و به قتل رساندند و عده اي را نيز اسير كردند . مسعودي مي نويسد : بدنهايي كه در بيابان ماند طعمه درندگان صحرا گرديد . سياهكاريهاي بني  عباس منحصر به اين واقعه نبود . اين خلفاي ستمگر صدها سيد را زير ديوارهاي  و ميان ستونها گچ گرفتند ، و صدها تن را نيز در تاريكي  زندانها حبس كردند و به قتل رساندند . عجب آنكه اين همه جنايتها را زير پوشش اسلامي و به منظور فروخواباندن فتنه انجام مي دادند . حضرت موسي بن جعفر ( ع ) را هرگز در چنين وضعي و با ديدن و شنيدن آن همه مناظر دردناك و ظلمهاي  بسيار ، آرامشي نبود . امام به روشني مي ديد كه خلفاي  ستمگر در پي تباه كردن و از بين بردن اصول اسلامي و انساني اند . امام كاظم ( ع ) سالها مورد اذيت و آزار و تعقيب و زجر بود ، و در مدتي كه از 4 سال تا 14 سال نوشته اند تحت نظر و در تبعيد و زندانها و تك سلولها و سياهچالهاي بغداد - در غل و زنجير - به سر مي برد . امام موسي  بن جعفر ( ع ) بي آنكه - در مراقبت از دستگاه جبار هاروني - بيمي بدل راه دهد به خاندان و بازماندگان سادات رسيدگي مي كرد و از گردآوري و حفظ آنان و جهت دادن به بقاياي آنان غفلت نداشت . آن زمان كه امام ( ع ) در مدينه بود ، هارون كساني را بر حضرت گماشته بود تا از آنچه در گوشه و كنار خانه امام ( ع ) مي گذرد ، وي را آگاه كنند . هارون از محبوبيت بسيار و معنويت نافذ امام ( ع ) سخت بيمناك بود . چنانكه نوشته اند كه هارون ، درباره امام موسي بن جعفر ( ع ) مي گفت : " مي ترسم فتنه اي بر پا كند كه خونها ريخته شود " و پيداست كه اين " قيامهاي مقدس " را كه سادات علوي و شيعيان خاص رهبري مي كردند و گاه خود در متن آن قيامها و اقدامهاي شجاعانه بودند از نظر دستگاه حاكم غرق در عيش و تنعم بناحق " فتنه " ناميده مي شد . از سوي ديگر اين بيان هارون نشانگر آن است كه امام ( ع ) لحظه اي از رفع ظلم و واژگون كردن دستگاه جباران غافل نبوده است . وقتي مهدي عباسي به امام ( ع ) مي گويد : " آيا مرا از خروج خويش در ايمني قرار مي دهي " نشانگر هراسي است كه دستگاه ستمگر عباسي از امام ( ع ) و ياران و شيعيانش داشته است . به راستي نفوذ معنوي امام موسي ( ع ) در دستگاه حاكم به حدي بود كه كساني مانند علي بن يقطين صدراعظم ( وزير ) دولت عباسي ، از دوستداران حضرت موسي بن جعفر ( ع ) بودند و به دستورات حضرت عمل مي كردند . سخن چينان دستگاه از علي بن يقطين در نزد هارون سخنها گفته و بدگوئيها كرده بودند ، ولي امام ( ع ) به وي دستور فرمود با روش ماهرانه و تاكتيك خاص اغفالگرانه ( تقيه ) كه در مواردي ، براي رد گمي حيله هاي دشمن ضروري و شكلي از مبارزه پنهاني است ، در دستگاه هارون بماند و به كمك شيعيان و هواخواهان آل علي ( ع ) و ترويج مذهب و پيشرفت كار اصحاب حق ، همچنان پاي فشارد - بي آنكه دشمن خونخوار را از اين امر آگاهي حاصل شود - . سرانجام بدگوئي هائي  كه اطرافيان از امام كاظم ( ع ) كردند در وجود هارون كارگر افتاد و در سفري كه در سال 179ه . به حج رفت ، بيش از پيش به عظمت معنوي امام ( ع ) و احترام خاصي كه مردم براي امام موسي الكاظم ( ع ) قائل بودند پي برد . هارون سخت از اين جهت ، نگران شد . وقتي به مدينه آمد و قبر منور پيامبر اكرم ( ص ) را زيارت كرد ، تصميم بر جلب و دستگيري  امام ( ع ) يعني فرزند پيامبر گرفت . هارون صاحب قصرهاي افسانه اي در سواحل دجله ، و دارنده امپراطوري پهناور اسلامي كه به ابر خطاب مي كرد : " ببار كه هر كجا بباري  در كشور من باريده اي و به آفتاب مي گفت بتاب كه هر كجا بتابي كشور اسلامي و قلمرو من است ! " آن چنان از امام ( ع ) هراس داشت كه وقتي قرار شد آن حضرت را از مدينه به بصره آورند ، دستور داد چند كجاوه با كجاوه امام ( ع ) بستند و بعضي را نابهنگام و از راههاي ديگر ببرند ، تا مردم ندانند كه امام ( ع ) را به كجا و با كدام كسان بردند ، تا يأس بر مردمان چيره شود و به نبودن رهبر حقيقي خويش خو گيرند و سر به شورش و بلوا برندارند و از تبعيدگاه امام ( ع ) بي خبر بمانند . و اين همه بازگو كننده بيم و هراس دستگاه بود ، از امام ( ع ) و از ياراني كه - گمان مي كرد - هميشه امام ( ع ) آماده خدمت دارد مي ترسيد ، اين ياران با وفا - در چنين هنگامي - شمشيرها برافرازند و امام خود را به مدينه بازگردانند . اين بود كه با خارج كردن دو كجاوه از دو دروازه شهر ، اين امكان را از طرفداران آن حضرت گرفت و كار تبعيد امام ( ع ) را فريبكارانه و با احتياطانجام داد . باري ، هارون ، امام موسي كاظم ( ع ) را - با چنين احتياطها و مراقبتهايي  از مدينه تبعيد كرد . هارون ، ابتدا دستور داد امام هفتم ( ع ) را با غل و زنجير به بصره ببرند و به عيسي بن جعفر بن منصور كه حاكم بصره بود ، نوشت ، يك سال حضرت امام كاظم ( ع ) را زنداني  كند ، پس از يك سال والي بصره را به قتل امام ( ع ) مأمور كرد . عيسي  از انجام دادن اين قتل عذر خواست . هارون امام را به بغداد منتقل كرد و به فضل بن ربيع سپرد . مدتي حضرت كاظم ( ع ) در زندان فضل بود . در اين مدت و در اين زندان امام ( ع ) پيوسته به عبادت و راز و نياز با خداوند متعال مشغول بود . هارون ، فضل را مأمور قتل امام ( ع ) كرد ولي فضل هم از اين كار كناره جست . باري ، چندين سال امام ( ع ) از اين زندان به آن زندان انتقال مي يافت . در زندانهاي تاريك و سياهچالهاي دهشتناك ، امام بزرگوار ما با محبوب و معشوق حقيقي خود ( الله ) راز و نياز مي كرد و خداوند متعال را بر اين توفيق عبادت كه نصيب وي شده است سپاسگزاري مي نمود . عاقبت آن امام بزرگوار در سال 183هجري در سن 55سالگي به دست مردي  ستمكار به نام " سندي  بن شاهك " و به دستور هارون مسموم و شهيد شد . شگفت آنكه ، هارون با توجه به شخصيت والاي موسي بن جعفر ( ع ) پس از درگذشت و شهادت امام نيز اصرار داشت تا مردم اين خلاف حقيقت را بپذيرند كه حضرت موسي بن جعفر ( ع ) مسموم نشده بلكه به مرگ طبيعي از دنيا رفته است ، اما حقيقت هرگز پنهان نمي ماند . بدن مطهر آن امام بزرگوار را در مقابر قريش - در نزديكي بغداد - به خاك سپردند . از آن زمان آن آرامگاه عظمت و جلال پيدا كرد ، و مورد توجه خاص واقع گرديد ، و شهر " كاظمين " از آن روز بنا شد و روي به آبادي گذاشت .

زنان و فرزندان حضرت موسي بن جعفر ( ع )
تعداد زوجات حضرت موسي بن جعفر ( ع ) روشن نيست . بيشتر آنها از كنيزان بودند كه اسير شده و حضرت موسي كاظم ( ع ) آنها را مي خريدند و آزاد كرده يا عقد مي بستند . نخستين زوجه آن حضرت " تكتم " يا " حميده " يا " نجمه " داراي  تقوا و فضيلت بوده و زني بسيار عفيفه و بزرگوار و مادر امام هشتم شيعيان حضرت رضا ( ع ) است . فرزندان حضرت موسي  بن جعفر را 37تن نوشته اند : 19پسر و 18دختر كه ارشد آنها حضرت علي بن موسي  الرضا ( ع ) وصي و امام بعد از آن امام بزرگوار بوده است . حضرت احمد بن موسي ( شاهچراغ ) كه در شيراز مدفون است . حضرت محمد بن موسي نيز كه در شيراز مدفون است . حضرت حمزه بن موسي كه در ري مدفون مي باشد . از دختران آن حضرت ، حضرت فاطمه معصومه در قم مدفون است ، و قبه و بارگاهي با عظمت دارد . ساير اولاد و سادات موسوي هريك مشعلدار علم و تقوا در زمان خود بوده اند ، كه در گوشه و كنار ايران و كشورهاي اسلامي پراكنده شده ، و در همانجا مدفون گرديده اند ، روحشان شاد باد .